Conference of the birds (चराहरुको सम्मेलन)

दसै दिशाका चराहरु आई एक ठाउँमा भेला हुन्छन् । आफ्नो संसारमा सुशासन, अव्यवस्था, बेथिति भएकाले त्यसलाई सुव्यवस्थित गर्न एउटा नायक (राजा) चाहिने कुरा फाप्रे चरोले भन्छ । यसका लागि काफ भन्ने प्रदेशमा सिमोर्घ भन्ने राजालाई भेट्न जानुपर्ने हुन्छ । सुरूमा धेरै चराहरु काफ जान मान्दैनन् तर फाप्रेले विभिन्न कथाहरु हालेर यात्रामा जान प्रेरित गर्दछ । त्यसपछि उनीहरु मरूभूमि हुँदै सिमोर्घलाई भेट्न सात उपत्यकाको यात्रा तय गर्दछन् । यी सात उपत्यकाका आ–आफ्ना नाम र रहस्य छन् ।
त्यसपछि उनीहरुले खोजीको, प्रेमको, बुझाइको, विस्मयको, विनाशको, एकता र मृत्युको उपत्यका पार गर्दछन् । अन्ततः सिमोर्घलाई भेट्दछन् । उनीहरुलाई महसुस हुन्छ कि सिमोर्घ अरु कोही नभएर उनीहरु स्वयम् नै थिए ।
यो नाटक पर्सियाका सुफीकवि फरीद उद्–दीन अत्तारले लेखेको मन्तिक–उत्–तयरमा आधारित छ । यसको नाट्यकरण विश्वप्रख्यात निर्देशक पिटर ब्रूक र लेखक ज्याँ–क्लोद कार्येरले गरेकाहुन् । यसको नेपाली अनुवाद पुष्पराज आचार्यले गरेका हुन् ।

सात वर्षअघि नै चराहरुको सम्मेलनसँग परिचित हुने सौभाग्य प्राप्त गरेकी थिएँ । हामी उतिबेला, एक्टर्स स्टुडियो र अमेरिकी दूतावासले संयुक्त रुपमा आयोजना गरेको फिजिकल थिएटरको कार्यशालामा थियौँ । सम्मेलन पढ्दा यसभित्रको सुफियाना अन्दाज, सार्वजनीनता, युनिभर्सल अपिलले पहिलो भेटमा नै मलाई सम्मोहित पारेको थियो । कथामा वर्णित सात उपत्यकाको भोगाइ र यात्राको अनुभव जति मिथकीय र प्राचीन देखिन्छ उत्तिकै नवीन पनि । चराहरुले आफ्नो यात्रामा जसरी मानवीय स्वभाव र भावनाको प्रतिनिधित्व गर्दछन्, त्यसले एउटा विराट् संसार रचेको छ । यो संसारले हाम्रो अहिलेको समाज र समयभित्र हामीलाई ट्राभल गर्न लगाउँछ । एउटा महान् र प्राचीन टेक्स्टलाई आजको सन्दर्भमा खेल्नुको कुनै महङ्खव छ भने त्यो हो यसको रेलेभेन्सी । उतिबेला खुट्याउन नसकेका कुराहरु अभिनेताको शारीरिक र वाचिक अभिव्यक्तिबाट सङ्लो हुँदै आएको महसुस भएको छ ।
कतिपय कुराहरु सुफी दर्शन झैं रहस्यमय हुनलाई नै छोडिदिएकी छु । अनुप सर प्रायः भनिरहनुहुन्छ (यदि कलामा आफ्नो कामलाई बचाउने हो भने आर्ट अफ नट नोइङ्गलाई एप्लाई गर्नुपर्छ । यसले शाब्दिक र ओभियस हुनबाट हाम्रो कलालाई बचाउँछ । सायद यो आफ्नो कामलाई कृत्रिम हुनबाट जोगाउने उपाय पनि होला ।
मलाई थाहा छ परिपक्वताको त्यो स्तर अहिले नै प्राप्त हुँदैन होला । आफ्नो अनुभव र शिल्पलाई सकेसम्म उपयोग गर्ने कोसिस गरेकी छु । नाटकलाई नेपालीमा रुपान्तरण गर्नुहुने पुष्पराज आचार्य प्रति हार्दिक धन्यवाद । मञ्चमा मलाई प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष मद्दत गर्ने सहयोगी हातहरुलाई सलाम । नाटक अवलोकनपछि दर्शकहरुको स्वस्थ सुझाव र सल्लाहको अपेक्षा राखेकी छु ।